Í gær, þann 1.september, tóku í gildi umfangsmiklar breytingar á greiðsluþátttöku almennings vegna þjónustu sjúkraþjálfara. Breytingarnar fela í sér að kostnaður sjúklinga eykst verulega á sama tíma og greiðsluþátttaka hins opinbera í nauðsynlegri endurhæfingu minnkar.
Hefur þetta verið gert með því að stjórnvöld hafa lagt sérstakt nýtt komugjald á þjónustu sjúkraþjálfara og annarra endurhæfingarstétta. Mikilvægt er að skýra að umrædd gjöld renna að engu leiti til sjúkraþjálfara eða annarra þjónustuveitenda eins og talmeinafræðinga eða iðjuþjálfa.
Þessi aukna gjaldtaka snertir sérstaklega þá sem þurfa mest á þjónustunni að halda. Ekki er hámark á umfangi komugjalda og leggst gjaldið því á alla komur í sjúkraþjálfun óháð því hversu oft einstaklingur þarf að sækja sér þjónustu. Mun þetta því hafa mest áhrif á fólk sem þarf viðvarandi meðferð eins og t.a.m. aldraða, öryrkja og aðra með langvarandi sjúkdóma eða færniskerðingar.
Milljarður færður frá ríki til sjúklinga
Ljóst er að heildarumfang þesssara komugjalda verður verulegt eða a.m.k. 1,1 – 1,2 milljarður króna á ári og er þetta upphæð sem skjólstæðingar þurfa að greiða til viðbótar við fyrri kostnað. Miðað við fyrirliggjandi upplýsingar um þessi viðbótar komugjöld þá munu:
- Ellilífeyrisþegar greiða á bilinu 370 – 400 milljónir
- Öryrkjar greiða á bilinu 105 – 120 milljónir
- Aðrir fullorðnir greiða á bilinu 600 – 650 milljónir
- Þjónusta fyrir börn er undanskilin komugjöldum
Á bakvið hverja komu og hverja greiðslu eru einstaklingar með sjúkdóma, áskoranir og ólíka fjárhagsstöðu. Félagi sjúkraþjálfara hafa nú þegar borist nokkur erindi þar sem notendur þjónustunar lýsa yfir áhyggjum af þessum kostnaðarauka og þeim áhrifum sem það kann að hafa á getu þeirra til að sækja sér þjónustu.
Þessar breytingar munu hafa mikil áhrif á fjölda fólks en það má ætla að a.m.k. 70.000 einstaklingar sæki sér þjónustu sjúkraþjálfara á hverju ári. Þeirra á meðal eru fjöldi aldraðra, einstaklingar með taugasjúkdóma, gigtarsjúkdóma, hjarta og lungnasjúkdóma, sem og einstaklingar með langvarandi stoðkerfiseinkenni og svo mætti lengi telja. Fyrir marga mun kostnaður vegna heilbrigðisþjónustu hækka um tugi þúsunda á hverju ári sem mun leiða til þess að aðgengi að þjónustu mun skerðast og þá einkum hjá þeim efnaminni.
Ein þeirra ábendinga sem fram hafa komið var t.a.m. frá konu sem hafði veikst alvarlega á meðgöngu af hjartabilun og þurfti sjúkraþjálfun í kjölfarið. Viðkomandi sá fram á að mánaðarlegur kostnaður eingöngu vegna komugjalda myndi aukast um 18.000 – 20.000 kr. vegna þessa og voru þær áhyggjur ekki síst fjárhagslegar vegna skertrar innkomu í fæðingarorlofi.
Félag sjúkraþjálfara, ÖBÍ og Landsamband Eldri Borgara hafa öll gagnrýnt útfærslu þessarar aðgerðar, enda er þetta sú þjónusta sem fólk treystir á til að viðhalda færni, lífsgæðum og sjálfsstæðri búsetu. Þess má geta að ellilífeyrisþegar eiga 35-40% af öllum komum til sjúkraþjálfara, sem falla undir þessi komugjöld og öryrkjar um 20-25%.
Mikilvægt er að árétta að umrædd gjöld eiga ekki eingöngu við þá þjónustu sem veitt er á sjúkraþjálfunarstofum landsins, heldur einnig alla göngudeildarþjónustu sjúkrahúsa, heilbrigðisstofnana og sérhæfðra endurhæfingarúrræða eins og hjarta og lungnaendurhæfingar sem og annarrar þjónustu til fullorðna einstaklinga.
Forgangsröðun skiptir máli
Það er verðugt og mikilvægt verkefni að ná tökum á fjármálum ríkisins og loka fyrirliggjandi fjárlagagati. Það skiptir hins vegar máli hvernig það er gert og hverjir bera kostnaðinn. Þegar gripið er til aðgerða sem fela í sér aukna kostnaðarþátttöku almennings í heilbrigðisþjónustu verður að horfa sérstaklega til þeirra áhrifa sem aukinn kostnaður getur haft á þá hópa sem treysta mest á reglulega endurhæfingu og hafa minnst svigrúm til að mæta auknum útgjöldum.
Umrædd gjaldtaka styrkir fjárhagslega stöðu hins opinbera en aðeins með því að almenningur greiðir meira og ríkið minna. Því er eðlilegt að spyrja hvort rétt sé að spara með þessum hætti í þjónustu sem viðheldur færni, styður sjálfstæða búsetu, dregur úr veikindafjarvistum og kemur í veg fyrir dýrari úrræði síðar.
Að leggja óheft komugjöld á þessa hópa, án skýrs hámarks, mun skerða aðgengi, auka ójöfnuð og leiða til meiri kostnaðar annars staðar í heilbrigðis- og velferðarkerfinu.
Það er brýnt að stjórnvöld endurskoði þá útfærslu komugjalda sem nú þegar hefur lögð á almenning. Ef nauðsynlegt er að grípa til þessara aðgerða þá er það lágmarkskrafa að hámark verði sett á greiðslur komugjalda til að verja viðkvæmustu hópana.
Við viljum ekki spara í dag til að borga meira á morgun.
Spurningin sem eftir stendur er einföld: Hvernig viljum við forgangsraða fjármunum í heilbrigðiskerfinu og hver á að bera kostnaðinn?
Höfundur er formaður Félags sjúkraþjálfara.
