Gunnlaugur Már Briem skrifar.
Á hverjum vinnudegi má ætla að yfir 3.000 manns séu frá vinnu vegna stoðkerfiseinkenna hér á landi, séu erlendar rannsóknir heimfærðar á Ísland. Íslenskt samfélag á mikið undir því að sem flestir á vinnandi aldri geti verið virkir í atvinnuþátttöku og því er mikilvægt að beina sjónum að stoðkerfiseinkennum og efla og styrkja meðferðarúrræði við þeim.
Veikindafjarvistir á íslenskum vinnumarkaði hafa gríðarleg áhrif á allt samfélagið bæði efnahagslega sem og ef horft er til velferðar þjóðar og einstaklinga. Tekjur tapast, framleiðni minnkar og kostnaður hins opinbera og atvinnulífsins eykst. Að ótöldum þeim mikilvæga þætti sem snýr að lífsgæðum einstaklinga og almennri lýðheilsu.
Á Íslandi höfum við ekki nægjanlega öfluga og samræmda gagnasöfnun um veikindafjarvistir og ástæður þeirra. Þetta veldur því að stjórnvöld skortir upplýsingar til stefnumörkunar er varðar forgangsröðun og fjármögnun, auk þess sem umræða um málaflokkinn er oft á tíðum ófullnægjandi.
Þar sem heildstæð gögn skortir hér á landi þá er eðlilegt að við skoðum og berum okkur saman við samanburðarhæf nágrannalönd. Nýlega var gerð greining í Danmörku er sneri að því að varpa ljósi á áætlað umfang og þau áhrif sem veikindafjarvistir vegna stoðkerfiseinkenna hafa á samfélagið. Ljóst er að vandamálið er af þeirri stærðargráðu að bæði stjórnvöld og vinnuveitendur þurfa að leita leiða til að lágmarka þessi áhrif.
790.000 veikindadagar vegna stoðkerfiseinkenna
Þegar við berum okkur saman við niðurstöður þessara greininga frá Danmörku sem meta áhrif stoðkerfiseinkenna og setjum í íslenskt samhengi þá eru áhrifin uggvænleg og full ástæða til að staldra við og skoða alvarlega hvort og hvar við höfum tækifæri til að gera betur.
Ef við gerum ráð fyrir að Ísland sé ekki frábrugðið Danmörku hvað veikindafjarvistir varðar þá megum við áætla að veikindadagar vegna stoðkerfiseinkenna á Íslandi séu um 790.000 á hverju ári. Þetta jafngildir því að um 3.100 einstaklingar séu frá vinnu á hverjum virkum vinnudegi vegna stoðkerfiseinkenna. Flestir þjást af mjóbaksverkjum og slitgigtartengdum einkennum.
Fullvinnandi ársverk sem tapast væru áætluð á bilinu 1.400 – 1.500. Það jafngildir því að fjöldi á við alla íbúa í Stykkishólmi og nágrenni væru frá vinnu allt árið, að meðtöldum börnum, unglingum og öldruðum.
Fjöldi einstaklinga frá vinnu og fjöldi veikindadaga segir þó bara hálfa söguna. Í umræddri greiningu frá Danmörku er áætlað að framleiðslutap fyrir samfélagið vegna stoðkerfiseinkenna geti numið 58 milljörðum danskra króna árlega. Yfirfært á íslenskar aðstæður, myndi kostnaðurinn vera a.m.k. 70 – 80 milljarðar á ári. Þess má geta að framlag ríkisins til starfsemi Landspítala nam um 110 milljörðum árið 2025.
Þurfum að fá sem mesta heilsu fyrir hverja krónu
Þegar kemur að skipulagi á heilbrigðisþjónustu þá þurfum við ávallt að leita leiða til að fá sem mest gæði, heilsu og færni úr hverri krónu sem veitt er í kerfið. Það gerum við með því að hafa traustar stoðir grunnþjónustu en einnig að byggja upp öfluga þjónustu er við kemur forvörnum og endurhæfingu á öllum stigum. Leita á allra leiða til að lágmarka þörf á dýrari þjónustuúrræðum s.s. innlögnum á hátæknisjúkrahús, lyfjanotkun, og aðgerðum nema önnur hagkvæmari úrræði dugi ekki til. Þjónusta sem veitt er þarf að hámarka færni og getu til þátttöku og aðstoða fólk við að komast aftur inn í samfélagið og til virkni og atvinnugetu. Til þess að slíkt gangi upp þarf að tryggja almenningi óháð efnahag öflugt aðgengi að sérfræðiþjónustu eins og þjónustu sjúkraþjálfara, sem eru lykilaðilar í greiningu og meðhöndlun stoðkerfiseinkenna innan íslenskrar heilbrigðisþjónustu.
Vaxandi vandamál
Samkvæmt greiningum er gert ráð fyrir að veikindadögum vegna stoðkerfiseinkenna muni fjölga verulega á komandi árum, eða sem nemur 36% fram til 2040. Það vekur verulegar áhyggjur þar sem biðlistar eftir þjónustu sjúkraþjálfara á Íslandi eru nú þegar verulegir, líkt og fjallað hefur verið um í fréttum, þar sem áætlað er að um 7.000 – 8.000 einstaklingar bíði eftir þjónustu eingöngu á stofum.
Heilbrigðisþjónusta þarf ávallt að byggja á forgangsröðun en mikilvægt er þó að tryggja áfram aðgengi að þjónustu sem styður með beinum hætti við forvarnir og getu til atvinnuþátttöku. Við verðum að huga að aðgengi fyrir fólk áður en vandamálin verða alvarleg, en það mun styðja við það markmið að fækka veikindadögum auk þess að draga úr kostnaði vegna afleiddra áhrifa. Við þurfum ávallt að horfa til lífsgæða og verðmæti þess að vera við góða heilsu og geta tekið þátt í samfélaginu.
Stoðkerfiseinkenni eru ekki aðeins heilbrigðisvandamál heldur eitt stærsta vinnumarkaðs- og velferðarmál samfélagsins. Ísland er lítið hagkerfi sem treystir á háa atvinnuþátttöku og öflugan mannauð sem er grundvöllurinn að verðmætasköpun þvert yfir atvinnulífið.
Öflugar forvarnir, snemmtæk meðferð, markviss endurhæfing, gott aðgengi að þjónustu og sterk fjármögnun eru ekki útgjöld sem ber að fresta, heldur skynsamleg fjárfesting í virkni, verðmætasköpun og lífsgæðum
Spurningin er því ekki hvort við höfum efni á að fjárfesta í þessum úrræðum, heldur hvort við höfum efni á að gera það ekki.
Höfundur er formaður Félags sjúkraþjálfara.
