Ein besta fjárfesting heilbrigðiskerfisins?

Í maí 2024 var undirritaður nýr samningur milli Félags sjúkraþjálfara og Sjúkratrygginga Íslands. Samningurinn markaði tímamót eftir langt tímabil samningsleysis (4 ½ ár), sem hafði skapað verulega óvissu bæði fyrir sjúkraþjálfara og þá sem þurfa á nauðsynlegri endurhæfingu og þjónustu að halda.

Það að ljúka samningsleysinu hafði strax jákvæð áhrif, þar sem aðgengi að þjónustunni jókst og þá sérstaklega fyrir tekjulága og viðkvæma hópa samfélagsins. Átti þetta einkum við eldri einstaklinga og þá sem eru á örorku- eða endurhæfingarlífeyri. Þessir hópar eru oft í þörf á umfangsmeiri þjónustu sjúkraþjálfara og annarra heilbrigðisstarfsmanna til að viðhalda og bæta færni, sjálfsstæði og lífsgæði, á sama tíma og minni þörf verður á dýrari úrræðum innan heilbrigðiskerfisins.

Fleiri geta sótt sér þjónustuna

Eftir að nýr samningur tók gildi og viðbótargjöld vegna samningsleysis féllu niður um mitt ár 2024, þá kom skýrt í ljós að mikil uppsöfnuð þörf hafði verið fyrir þjónustuna meðal almennings. Ríflega tvö þúsund fleiri einstaklingar nýttu sér þjónustu sjúkraþjálfara árið 2024 samanborið við 2023, en mest var fjölgunin meðal ellilífeyrisþega.

Til samanburðar þá var mun minni fjölgun einstaklinga milli áranna 2024 og 2025, eða rétt tæplega fimmtánhundruð. Þessi breyting skýrist helst af minni fjölgun þeirra sem falla undir almenna hópa samfélagsins. Því er nánast öll fjölgun einstaklinga á tímabilinu hjá þeim sem voru á ellilífeyri eða örorku- eða endurhæfingarlífeyri.

Undirstrikar þessi þróun það að áhrif samningsins komu fyrst og fremst fram í bættu aðgengi viðkvæmra hópa, sem verður að teljast jákvætt ef horft er til aðgengis að heilbrigðisþjónustu óháð efnahag og stöðu.

Aukin þörf mikilvægra hópa

Áhrif samningsins koma einnig skýrt fram þegar horft er til heildarfjölda meðferðaskipta sem einstaklingar hafa getað sótt sér. Fjölgun meðferðarskipta í sjúkraþjálfun á tímabilinu frá 2023 til 2025 er nánast að öllu leiti vegna aukinnar þjónustu við þá einstakinga sem eru á ellilífeyri, örorku- eða endurhæfingarlífeyri. Þessi þróun mætir með skýrum hætti áherslum stjórnvalda í málaflokkum aldraðra og þeim auknu áherslum sem gerðar hafa verið varðandi virka endurhæfingu einstaklinga til að draga úr líkum á því að viðkomandi þurfi að fara á varanlega örorku.

Umfang þjónustu við þá sem ekki eru á ellilífeyri, örorku- eða endurhæfingarlífeyri hefur staðið í stað eða dregist lítillega saman á tímabilinu. Hafa því fleiri einstaklingar fengið þjónustu, en hafa þurft færri heildarmeðferðarskipti.

Þrátt fyrir þessa jákvæðu þróun er þó gríðarlega mikilvægt að við tryggjum einnig áfram öflugt aðgengi almennra notenda að sjúkraþjálfun og annarri grunnþjónustu, svo hægt sé að bregðast við og fyrirbyggja alvarlegri heilsufarsvanda og aukna þörf á dýrari meðferðarúrræðum.

Á myndritinu hér að ofan má sjá umfang þeirra breytinga sem líst hefur verið. Þar sem aukið umfang þjónustu eftir undirritun samningar hefur fyrst og fremst farið í að mæta aukinni þörf viðkvæmra hópa eftir þjónustu í samræmi við áherslur stjórnvalda. Má ætla að þarna endurspeglist einnig sú staða sem fjallað hefur verið um síðastliðnar vikur og mánuði í fjölmiðlum er varðar verulegan skort á úrræðum einkum til handa öldruðum, og því sé þessi þjónusta gríðarlega mikilvæg til að styðja við aðra hluta heilbrigðiskerfisins þegar kemur að þessum mikilvæga málaflokki.

Styðjum við áframhaldandi jákvæða þróun

Umræða um endurhæfingu hefur aukist, ekki aðeins í opinberri stefnumótun heldur líka í daglegri umræðu fólks. Samningur Félags sjúkraþjálfara og Sjúkratrygginga Íslands hefur þegar sýnt árangur, þar sem viðkvæmir hópar hafa fengið betra aðgengi að nauðsynlegri þjónustu, og lífsgæði fjölda einstaklinga hafa batnað.

Þessi niðurstaða er ekki tilviljun, heldur ber hún vott um árangursríka samningagerð sem byggð er á ábyrgð og sterkri faglegri þekkingu á þeim málaflokki sem um ræðir.

Nú er það okkar sameiginlega verkefni að tryggja að þessi jákvæða þróun haldi áfram; að nýta þann kraft sem samningurinn hefur fært okkur til að byggja enn frekar upp öfluga grunn endurhæfingarþjónustu fyrir alla landsmenn, óháð aldri og efnahag. Á sama tíma og við sköpum svigrúm fyrir frekari þróun þjónustu og nýsköpun. Hér skiptir samvinna heilbrigðisstétta, stjórnvalda og Sjúkratrygginga lykilmáli.

Samningar eins og þessi sem ná til mikilvægrar grunnþjónustu eru ekki aðeins mikilvægir fyrir þá sem þurfa á endurhæfingu að halda hverju sinni, heldur einnig fyrir það samfélag sem við viljum búa í. Þar sem áhersla er ámöguleika til þátttöku, góð lífsgæði og sjálfsstæði eins lengi og mögulegt er.

Öflug þjónusta sjúkraþjálfara alls staðar í kerfinu seinkar og minnkar þörf á dýrari úrræðum eins og hjúkrunarrýmum og innlögnum á sjúkrahús, fækkar endurinnlögnum og styður við útskriftir og sjálfsstæði.

Höfundur er formaður Félags sjúkraþjálfara.